Home Columns "11 - "12 9 Begraven
9 Begraven Print E-mail
Written by Ton Wilhelm   
Saturday, 21 January 2012 13:01

Slechts enkele uitzonderingen daargelaten is het meestal niets dan vrolijkheid in deze column. Het lijkt wel alsof het leven uitsluitend uit eten en drinken bestaat. Maar natuurlijk gaan de mindere tijden ook Frankrijk niet zomaar voorbij. En zoals bij iedereen worden ook bij ons in de persoonlijke levenssfeer de dagen van genieten van het leven afgewisseld met minder goede berichten of droefenis. Zo waren we de laatste paar jaren nogal eens aanwezig op begrafenissen. Wat daarbij opvalt is dat de nabestaanden steeds meer trachten van een afscheid een bijzondere herinnering te maken. Er is gelegenheid tot bezoek aan een rouwcentrum of bij de overledene thuis; Er wordt op een of andere wijze een plechtigheid gehouden waar men een persoonlijke invulling aan geeft en vervolgens kan ieder even bijkomen bij op z’n minst een kopje koffie. Soms wordt dat naar wens en in de sfeer van het leven van de overledene uitgebreid met een hapje en een drankje waar men elkaar ontmoet en waar herinneringen kunnen worden opgehaald.

Nu we alweer geruime tijd in Frankrijk leven kan het niet anders dan dat we ook hier langzamerhand met alle aspecten van het leven in aanraking komen. Geboorte en dood, het hoort er allemaal bij. Maar eerst hoorden we echter enige tijd geleden alweer van vrienden die bij een begrafenis aanwezig waren geweest dat ze enigszins verbouwereerd waren over de zakelijke soberheid van de plechtigheid die ze mee hadden gemaakt. Hoewel, van een echte plechtigheid was er eigenlijk geen sprake. Zelfs de dragers leken gewoon in hun dagelijkse klofje te lopen om even dit karweitje te doen. De ceremoniemeester en zijn aanpak droegen qua stijl en woorden ook niet bij aan het gevoel een definitief afscheid mee te maken. Bezoekers van diverse begrafenissen liepen door elkaar heen. In de aula was na twee sprekers alles nogal plotseling en abrupt afgelopen. Familie kon in het voorbijgaan even gedag worden gezegd. Voor de aula staand spraken enkele mensen nog even met elkaar en dat was dat.

Recent overleed een moeder van een koorlid, zelf ook oud koorlid en altijd belangstellend gebleven. Logisch dus dat het koor vond dat acte de presence moest worden gegeven. Doordat in de kil aandoende aula niet voldoende plaats was om een koor apart plaats te laten nemen namen we een aantal banken in beslag. Een van de koorleden, een oud huisarts, had de taak gekregen om als ceremoniemeester op te treden. Zijn woorden en het zingen door het koor bleken vervolgens de enige onderdelen te zijn van de plechtigheid: Ieder kwam binnen en zocht zijn plaats om na het optreden van het koor en de meelevende woorden van deze ceremoniemeester te vertrekken. Even dacht ik dat ook hier de dragers in hun dagelijkse kleding liepen, maar ze bleken wel allen hetzelfde jack te dragen.

Buiten bleven een aantal mensen nog wat dralen en enkele oude bekenden begroetten elkaar. Gelukkig was het droog waardoor in ieder geval deze mogelijkheid nog aanwezig was. De meeste familieleden waren al vetrokken. Een deel daarvan ging naar het kerkhof. De overledene werd ondertussen door de achterdeur naar buiten gebracht door de dragers in hun regenjackjes, om waarschijnlijk in het bijzijn van een klein groepje in het graf te worden neergelaten. De pratende groepjes voor de deur dunden wat uit en langzamerhand ging ieder zijns weegs. Dat was dat. Een situatie die in het geheel niet overeenkwam met mijn verwachtingen, gevoed door de context van de begrafenissen die ik de laatste jaren in eigen land meemaakte.

Maar mijn verwachtingen waren niet alleen daardoor gevoed.  We leerden de Fransen immers kennen als warme mensen die, mogelijk mede door hun meer Latijnse achtergrond, ook niet benauwd zijn om emoties te tonen. Integendeel zou je zeggen. Kijken we naar de begraafplaatsen dan zijn dat dikwijls plaatjes, zowel door hun ligging als door de grafmonumenten en monumentjes, waarmee duidelijk uiting wordt gegeven aan de emoties. Dan staat een afscheid zoals dit toch in schrille tegenstelling daarmee. Bij het verhaal van onze vrienden dachten we nog dat het om een misverstand, een incident zou gaan, mede ontstaan door taalverschillen omdat het om een Engelse familie ging. In het laatste geval ging het echter om een volbloed Franse familie.

Inmiddels sprak ik hier met enkele Fransen over. Zo’n gesprek dreigt al gauw in misverstanden te verzanden omdat men werkelijk niet begrijpt waar je het over hebt. Ha, ha, die Hollanders gaan koffie zitten drinken met elkaar bij een begrafenis. Dat het de mogelijkheid biedt om in een rustige sfeer na afloop van een plechtig afscheid nog even elkaar te ontmoeten en na te praten wordt wel begrepen, maar in eerste instantie niet gezien als iets waar men hier behoefte aan heeft. Bij een enkeling zie je het kwartje echter vallen. Misschien moet ik in een volgend leven begrafenisondernemer worden, in Frankrijk.

TON WILHELM

Op de foto: de resten van het zeer oude begraafplaatsje bij het kerkje met uitzicht in het vestingstadje St. Haon-le-Chatel.