Home Columns "11 - "12 16 U wordt aangehouden
16 U wordt aangehouden Print E-mail
Written by Ton Wilhelm   
Saturday, 24 March 2012 15:25

De titel van vandaag is een welbekende uitspraak uit talloze politieseries. Gewoon de politie die iemand arresteert. In Frankrijk is dan direct de vraag aan de orde: “door wie?”
Heeft u te maken met de gemeentepolitie (Police Municipal), Gendarmerie of zelfs de Nationale politie (Police National). Alle drie hebben ze de mogelijkheid om u aan te houden. Lange tijd vroeg ik me af hoe dat nu werkt. Soms zie ik hier op de kade een snelheidscontrole, uitgevoerd door de police municipal. Normaal zou je zeggen. Maar dan staat een andere keer ineens de gendarmerie een controle te houden. Toen ik een keer op een nacht belde omdat een aantal min of meer dronken vandalen uit hun bol gingen stonden er binnen vijf minuten meerdere politiewagens. De gendarmerie was er het eerste, op de voet gevolgd door een auto van de police national en even later een anoniem voertuig met in burger geklede mensen waarvan ik begreep dat dit ook police national was. Police municipal liet zich in het geheel niet zien. Wie doet nu wat vraag je je dan af. Langzamerhand begreep ik er helemaal niets meer van toen ik ook nog eens gewaar werd dat Parijs, wereldstad, helemaal niet over een politiekorps beschikt.

Op enig moment nam ik deel aan een voorlichtingsavond voor de Commissie Veilgheid van het Conseil de Quartier, de wijkraad, waar ik in terecht ben gekomen namens de havenbewoners. Een commandant van de gendarmerie en een commissaris van de police national gaven ons tekst en uitleg. Hoewel, het werd meer en meer een totaal ondoorzichtige mix van feiten. Eén ding was wel glashelder en daar waren de heren het ook wel over eens: de police municipal heeft buitengewoon weinig bevoegdheden. Toen de commissaris me vertelde dat een buiten de gemeentegrens door de police municipal opgepakte voortvluchtige vast en zeker door de rechter weer zal worden vrijgelaten omdat de police municipal strak aan de gemeentegrens gebonden is, geloofde ik mijn oren niet. Wat doet de politie dan als ze iemand op heterdaad betrapt, er achter aan gaat en de vluchtende dader steekt hier de brug over de Loire over naar de kleine buurgemeente Le Coteau? Dan moeten ze de gendarmerie bellen was het verbijsterende antwoord. Nu neem ik aan dat er wel verbindingsmogelijkheden bestaan met andere politiediensten buiten de telefoon, maar toch.
Ik begreep er weinig meer van, maar dat zou wel aan mij liggen. Toen ik echter aan twee collega’s in wijkraad en comité nader toelichting vroeg bleek dat deze twee, beiden toch geboren en getogen Fransen het ook niet begrepen. Zo was het nu eenmaal altijd geweest. Verdere toelichting konden ook zij niet geven.

Na de rellen van enkele jaren geleden in de Parijse voorsteden wilde de burgemeester van Meaux, een van die grote voorsteden, over eigen politie beschikken om meer preventief te werk te kunnen gaan. Dat was iets ongehoords, want “Meaux is te groot”. Uiteindelijk heeft Meaux wel de eigen politie gekregen doordat de burgemeester stevige steun kreeg van de Prefect en men in hoge nood wel iets moest. De prefect is een functionaris zonder wie een burgemeester weinig kan doen. En daar komen we in de buurt van de kern van het probleem. De prefect vertegenwoordigt het centrale gezag. De burgemeester mag een aantal specifieke administratieve taken verrichten en is voor het overige een functionaris die wel enig eigen beleid kan maken, maar daarin sterk afhankelijk is van zijn verhouding met de prefect en de sous-prefect. Gemeenten hebben ook niet veel eigen inkomsten. Ze krijgen het grootste deel van hun budget van de staat. En ook daarin speelt de prefect weer een belangrijke rol. Is zo’n burgemeester nu ook lid van het parlement of zelfs senator, dan beïnvloed dat uiteraard die verhouding sterk. Kortom het centrale gezag speelt bij alles een rol. Het lokaal bestuur mag niet te sterk worden. En daar komen we weer bij de politie. Een grote gemeente met een eigen politiemacht gaat in tegen dit gevoel van nationaal bestuur en is daar simpelweg in Franse ogen gevaarlijk voor. De grote steden hebben en krijgen dus ook zeker geen politieapparaat.

Kleine gemeenten met een sterke afhankelijkheid van de prefect kunnen in dat opzicht minder kwaad en mogen dus eigen politiefunctionarissen hebben. Wel zijn de bevoegdheden beperkt en er zijn veel situaties waar ze zelfs niet gewapend zijn. Het totale aantal in heel Frankrijk bedraagt 18.000 ambtenaren. Natuurlijk werden ze daarom door twee functionarissen van nationale politieapparaten afgeschilderd als een soort stadswachten die toezicht mogen houden en wat controles uitvoeren, maar dan houdt het op. De verhouding tussen de twee nationale apparaten wordt, zij het vaag, ook op die manier bepaalt. Gendarmerie (100.000 ambtenaren) heeft het accent op het toezicht (wel in ruime zin en niet gebonden aan gemeentegrenzen) en heeft een militaire status met banden met de diverse legeronderdelen.
                                                                                 
De police national ( 145.000 ambtenaren) is meer het echte opsporingsapparaat. Zij voeren ook taken uit op het terrein van bescherming tegen terrorisme e.d., aanpak georganiseerde misdaad en handhaving openbare orde in specifieke situaties.                                  
Heb je het geluk(!?) om een keer te worden aangehouden dan merk je het verschil ook in optreden. Gendarmerie is over het algemeen aanzienlijk formeler en afstandelijker dan de police municipal. In verband met mijn rijbewijs moest ik me een keer vervoegen bij de police national en dan nog wel de afdeling sécurité. Mijn echtgenote die gewoon met mij mee wilde lopen werd –beleefd- maar uiterst duidelijk te kennen gegeven in de hal te blijven wachten. Het gesprek had van af het eerste moment het karakter van een strak uitgevoerd verhoor. Daarentegen hebben zij, in tegenstelling tot de gemeentelijke politie, het recht om direct met een “Procureur de la République” te communiceren. Dat maakte dat in mijn situatie een oplossing direct gevonden en uitgevoerd kon worden.
Frankrijk is en blijft een land waar “Parijs” het overal en in alle opzichten voor het zeggen heeft.

Om uiteindelijk de positie van de burgemeester nog eens te onderstrepen gaat deze ook niet over “inwoners” maar over administrés, geadministreerden, waarover hij/zij het beheer mag voeren. Over het algemeen zullen burgemeesters om de macht wat te vergroten proberen slim met hun verhouding met de prefect om te gaan. Daarnaast is een goede verhouding met les élus (de gekozenen, waarmee in dit geval parlementsleden en senatoren worden bedoeld die toevallig in het ambtsgebied van de burgemeester wonen) van groot belang. Diegene die steun van beide kanten mist mag wel een hele grote persoonlijkheid zijn om nog enige bewegingsruimte te kunnen verkrijgen.

Oh ja, belt u ’s-avonds na elf uur de politie dan krijgt u in ieder geval te maken met een functionaris van een van de twee nationale politieapparaten. De police municipal ligt dan op één oor.

TON WILHELM